Alles over littekens: preventie en behandelingen

Wat is een litteken?

Een litteken is een min of meer zichtbaar teken dat op de huid achterblijft na een verwonding. Wanneer u zich verwondt, reageert het lichaam onmiddellijk: het schakelt over naar de "herstelmodus".⁽¹⁾. Het doel is eenvoudig: de wond snel sluiten om te voorkomen dat er microben binnendringen. Dit proces is normaal, natuurlijk en essentieel om het lichaam te beschermen tegen aanvallen van buitenaf.

Daarna zijn er twee scenario's mogelijk: 

• De verwonding is oppervlakkig. De wond geneest snel en als ze goed wordt verzorgd, is het mogelijk dat het litteken niet eens zichtbaar is. 
• De wond is dieper (lederhuid of onderhuid aangetast). In dit geval creëert het lichaam herstelweefsel, ook wel littekenweefsel genoemd. Dit weefsel is dikker en minder soepel dan de oorspronkelijke huid, waardoor het litteken zichtbaar blijft.⁽²⁾.

De verschillende soorten littekens

We spreken in het algemeen over littekens, maar in werkelijkheid zijn er verschillende soorten littekens.⁽⁸⁾ : 

▪ Hypertrofische littekens en keloïd littekens

Dit type litteken wekt de indruk dat ze alle ruimte willen innemen! Dit wordt veroorzaakt door te veel littekenweefsel.

• Hypertrofische littekens blijven binnen de grenzen van de wond, maar zijn dik, verhoogd en gaan vaak gepaard met roodheid en jeuk.
• Keloïd littekens strekken zich uit tot buiten het gebied van de wond en kunnen zeer groot zijn. 

▪ Atrofische littekens en samentrekkingen

De huid produceert niet genoeg littekenweefsel. Het resultaat? Er ontstaat een kleine 'kloof' in de huid. 

• Atrofische littekens zijn littekens die vaak  'verzonken'  zijn. Ze treden vaak op na ernstige acne of waterpokken.
• Samentrekkingen: dit type litteken ontstaat wanneer er huidoppervlak verloren gaat. Ze komen vaak voor na ernstige brandwonden of verwondingen.

▪ Vlakke littekens of witte littekens

Vlakke littekens (of witte littekens) zijn wat u  'normale ' littekens zou noemen.

Factoren die de genezing beïnvloeden en mogelijke complicaties

Waarom zien uw littekens er niet allemaal hetzelfde uit? Dit komt doordat verschillende factoren de manier beïnvloeden waarop uw huid geneest!⁽⁹⁾ 

▪ Invloed van interne factoren op de genezing

• Genetica: uw huid doet haar zegje! Sommige personen zijn vatbaarder om keloïd littekens te ontwikkelen, terwijl anderen minder zichtbare littekens zullen hebben.
• Leeftijd: naarmate we ouder worden, verliest de huid haar vermogen om zich snel te herstellen.
• Bepaalde chronische ziekten, zoals diabetes of stoornissen in de bloedsomloop, kunnen de genezing vertragen.
• Bepaalde geneesmiddelen, zoals immunosuppressiva die worden voorgeschreven na een transplantatie of  'auto-immuunziekten '

▪ Invloed van externe factoren op de wondgenezing

• De ernst van de verwonding: een kleine snee zal niet op dezelfde manier genezen als een diepe brandwond.
• De locatie: een verwonding aan een gewricht geneest minder gemakkelijk.
• Regelmatige verzorging van het litteken maakt ook een verschil!

▪ Effecten van stress, omgevingsfactoren en roken

• Stress produceert cortisol, een hormoon dat het immuunsysteem verzwakt. Het resultaat? Het genezingsproces verloopt trager.
• Luchtvervuiling en uv-straling versterken huidontstekingen.
• Roken: roken vermindert de bloedsomloop en de zuurstofvoorziening van de weefsels, twee essentiële factoren voor een snelle genezing. Nog een goede reden om te stoppen met roken. 

▪ Invloed van voeding op wondgenezing

Bepaalde voedingsstoffen (eiwitten, vitamine C, zink, vetzuren...) zijn essentieel voor de wondgenezing. Eet bij voorkeur vers fruit, groene groenten, mager vlees, vette vis, noten en zaden. Deze voeding levert de voedingsstoffen die uw huid nodig heeft om sneller te genezen. 

Wanneer u deze factoren in de wind slaat, kunnen er complicaties optreden: infecties, abnormale littekenvorming (hypertrofische littekens of keloïden bijvoorbeeld), heropening van de wond... 
Zoals het gezegde luidt: voorkomen is beter dan genezen. Vraag regelmatig advies aan een gezondheidsprofessional.

Tips om de zichtbaarheid van littekens te verminderen

U kunt de vorming van littekens beperken door vanaf het begin de juiste maatregelen te nemen. 

▪ Postoperatieve zorg

• Prioriteit nr. 1 is om de wond schoonhouden. Wij volgen de aanbevelingen van de arts nauwgezet op.
• De tweede prioriteit is het creëren van een omgeving die bevorderlijk is voor de genezing. Breng kalmerende, herstellende crèmes aan om de huid soepel te houden en een trekkerig gevoel te voorkomen. Zorg er ook voor dat u het litteken goed beschermt tegen de zon met factor van SPF 50+, die bij voorkeur al in uw herstellende crème zit. 

▪ Wat u moet vermijden

Dit mag u absoluut niet doen! 

• Aan het litteken krabben of erop wrijven: dit is verleidelijk,dat weten we, maar het kan de ontsteking verergeren en het litteken dikker maken.
• Voer geen plotselinge bewegingen uit en trek niet te hard aan het litteken, dit kan de wond opnieuw openen of het litteken vergroten.
• Eender welk product aanbrengen: we spelen niet voor tovenaar! Vermijd alles wat niet wordt aanbevolen door een gezondheidsprofessional.
• U blootstellen aan de zon.

▪ Bescherm littekens tegen de zon

Als een litteken wordt blootgesteld aan de zon, bestaat er een risico op hyperpigmentatie en een vertraging van het genezingsproces. Hier zijn twee eenvoudige en doeltreffende tips:⁽⁴⁾ om dit te voorkomen:

• Bedek uw litteken: draag indien mogelijk lichte kledij of een verband om een barrière tegen uv-straling te creëren. Dit is een eenvoudige, maar zeer doeltreffende oplossing.
• Wanneer blootstelling aan de zon onvermijdelijk is: gebruik een zonnebrandcrème met SPF 50+. Kies een crème die herstellende, kalmerende en beschermende eigenschappen combineert, zodat u drie vliegen in één klap slaat.

▪ Littekens masseren om ze soepeler te maken

De littekens masseren na een operatie of een brandwond, verbetert niet alleen het uitzicht en de soepelheid van de huid. Het helpt ook om littekenweefselvorming te voorkomen, meer bepaald verklevingen tussen de huid en het onderliggende weefsel die bewegingen kunnen belemmeren en pijn kunnen veroorzaken.
Enkele minuten massage per dag, met cirkelvormige bewegingen, door lichtjes te masseren, te kneden of lichte druk uit te oefenen, volstaan om de huid soepeler te maken en een betere genezing te bevorderen.⁽¹⁰⁾. Kies voor geschikte verzorgingsproducten met een gel-olietextuur en formules die rijk zijn aan natuurlijke actieve bestanddelen om de huid te hydrateren en te herstellen. 

Veelvoorkomende problemen met littekens

Littekens kunnen verschillende problemen veroorzaken. Hieronder volgen de meest voorkomende⁽¹²⁾ :

• Pijn en jeuk.
• Een esthetisch en psychologisch aspect. 
• Moeilijkheden om te bewegen als het litteken dicht bij een gewricht ligt of als er sprake is van littekenverkleving (huid die aan een spier of pees vastzit).